अफरमा हस्ताक्षर भएको पहिलो केही घन्टा त होशमै नहुने खुसीमा बित्छ। फोन गर्न मन लाग्छ, सबैलाई सुनाउन मन लाग्छ। तर राति बत्ती निभाएर ओछ्यानमा पल्टिँदा भित्रबाट अर्कै आवाज उठ्छ — “अब साँच्चै जाने हो त?”
त्यो आवाज प्रायः सबैलाई आउँछ। म त चिन्तै नलाग्ने मान्छे आजसम्म भेटेकै छैन।
म आफैँ २०१९ मा वार्सोको एउटा अफिसमा झरेको थिएँ। त्यसपछि मसँगै यता आउने, फेरि अरू देश सर्ने थुप्रै साथी देखेँ। तलका कुरा त्यही भोगाइबाट हुन् — उड्नुअघिको हतारो, झोला बोकेर विमानस्थल छिर्ने त्यो बिहान, अनि नयाँ देशमा खुट्टा टेकेपछिको अलमलिँदो पहिलो महिना। जान लागेका बेला कसैले नसोध्ने, तर पुगेको हप्ता ठ्याक्कै काम लाग्ने खालका।
उड्नुअघिका हप्ता
पहिलो काम कागजपत्र, र यो सुनेजति झन्झटिलो होइन। तर ढिलो सुरु गरे आफैँले झन्झटिलो बनाइदिने रहेछ।
पासपोर्टको म्याद हेर्नुस् सबभन्दा पहिले। धेरै देशले प्रवेशका बेला कम्तीमा छ महिना बाँकी रहेको खोज्छन्। भिसा र वर्क परमिटका सक्कल कागज एक ठाउँमा राख्नुस्, अनि हरेकको स्क्यान इमेल र फोन दुवैमा हालिराख्नुस्। शैक्षिक प्रमाणपत्र, अनुभवका सिफारिस, जन्मदर्ता — कतिपय देशमा यी नोटरी गराउनुपर्छ, अनुवाद पनि चाहिन्छ। पुगेपछि उतैबाट यो काम गर्न खोज्दा दोब्बर गाह्रो हुन्छ। जे सक्नुहुन्छ घरमै मिलाएर जानुस्।
बस्ने ठाउँ अहिल्यैदेखि खोज्न थाल्नुस्, तर नदेखी एक वर्षको सम्झौतामा हस्ताक्षर नगर्नुस्। अनलाइनमा तस्बिर मीठो हुन्छ, गएर हेर्दा छिमेकै बेग्लै निस्कन्छ। यो साह्रै सामान्य कुरा हो। मैले पहिलो तीन हप्ता कम्पनीले मिलाएको अस्थायी कोठामा बिताएँ, बेलुका-बेलुका साइकल चढेर वरिपरि घुम्न निस्कन्थेँ। राम्रो भएको त्यही — किनभने पहिलो रोजेको ठाउँ सस्तो त थियो, तर रातिको ट्रामको आवाजले निद्रै नपर्ने रहेछ। हतार गरेर बाँधिनुभन्दा केही दिन अलमलिनु बेस।
अब पैसा। धेरैले यो कुरा पछि छोड्छन्, अनि त्यही नै सबभन्दा ठूलो भुल हो।
पहिलो तलब आउन एक महिना, कहिले डेढ महिना पनि लाग्छ। त्यो बीचमा कोठाको अग्रिम, धरौटी, सिम, यातायात, भाँडाकुँडा, खाना — खर्च मात्रै खर्च, हातमा आम्दानी शून्य। मैले हिसाब नगरी गएको थिएँ, पहिलो महिना साह्रै कसिएको थियो। तपाईं त्यो नदोहोर्याउनुस्। पहिलो दुई महिना सजिलै कट्ने जति पैसा छुट्टै राखेर मात्र हिँड्नुस्। केही नगद युरो वा त्यस देशको मुद्रा साथमै बोक्नुस्। पुगेकै दिन एटिएम नचलेको, कार्ड ब्लक भएको — यस्तो सोचेभन्दा बढी हुन्छ। आफ्नो बैंकलाई “म फलानो देश जाँदै छु” भनेर पहिल्यै खबर गरिदिनुस्, नत्र सुरक्षाको नाममा कार्ड रोकिदिन्छन्। मेरो रोकिएको थियो। विदेशी नम्बरबाट सहायता नम्बरमा कुरा गर्न कति गाह्रो रहेछ, त्यो भोगेपछि मात्र थाहा भयो।
घरमा भन्ने कुरा त छँदै छ। यो चाहिँ छुटाउनै नहुने।
आमाबुबालाई “जागिर पाएँ, विदेश जाँदै छु” भन्नु एउटा कुरा हो। उहाँहरूलाई साँच्चै तयार पार्नु बेग्लै कुरा। पैसा पठाउँछु भन्ने आश्वासनभन्दा उहाँहरूलाई छोरा वा छोरी टाढा सकुशल छ भन्ने भरोसा बढी चाहिन्छ। कुन एपमा कुरा गर्ने, हप्तामा कति पटक फोन गर्ने — यो अगाडि नै मिलाएर जानुस्। म त भुलेँ। पुगेको पहिलो हप्ता व्यस्ततामा फोन गर्नै बिर्सेँ, अनि घरमा आमाले के-के सोच्नुभयो, फर्केर सोच्दा अहिले पनि मन कटक्क हुन्छ।
अनि एउटा तयारी छ, जसको कुनै चेकलिस्ट हुँदैन। तपाईं चिनेको सबै थोक पछाडि छोड्दै हुनुहुन्छ। बिहानको चिया पसल, सोच्नै नपरी मुखबाट निस्कने भाषा, आँखा चिम्लेर पनि हिँड्न सकिने गल्ली — यी सानो कुरा होइनन्। विदाइका दिन हतारो हुन्छ, अलि उदासी पनि लाग्छ। जाने रहर र छुट्ने नमीठो एकैचोटि आउँछन्, अनि त्यो ठीकै हो।
झोलामा के, अनि पहिलो एक-दुई दिन
ठूलो ट्रकभरि सामान बोक्ने सोच छोड्नुस्। प्रायः कुरा त्यहीँ किन्न सकिन्छ, सजिलोसँग।
साथमा हुनैपर्ने भनेको कागजपत्र — त्यो पनि हातकै झोलामा, चेक-इन ब्यागमा होइन। केही दिनको लुगा, चार्जर र प्लग एडाप्टर, अनि नियमित खाने औषधि छ भने डाक्टरी पुर्जासहित पुग्ने मात्रा। बाँकी सबै पछि मगाउन सकिन्छ।
घरको स्वादका दुई-चार थोक भने जरुर राख्नुस्। एक प्याकेट चियापत्ती, अचार, मसला, आमाले बनाएको केही। हाँसो उठ्ला, तर पख्नुस्। नयाँ देशमा कुनै थकित साँझ चिनेको स्वादको एक गाँसले जति सम्हाल्छ, त्यति अरू केले सम्हाल्दैन। मेरो झोलाको गुन्द्रुक तेस्रो हप्तामै सकियो। कति पछुताएँ, के भनूँ।
पहिलो दिन धमिलो-धमिलो बित्छ। जेटल्याग, नयाँ हावा, नचिनेको सडक। त्यो दिन ठूलो केही गर्ने अपेक्षा नराख्नुस्। बस्ने ठाउँसम्म पुगे, केही खाए, सुते — पुग्यो। बजारसम्मको बाटो र नजिकको ट्राम स्टेसन यति टुङ्ग्याइदिनुस्, दोस्रो दिन आफैँ सजिलो हुन्छ।
पहिलो हप्ता र त्यो झर्को लाग्दो कागजी काम
अब आउँछ कागजी झमेलाको पालो। दिक्क लाग्दो छ, मान्छु। तर यही कामले बाँकी सबै कुरा खोल्छ — यो नसके बैंक खुल्दैन, बैंकबिना तलब आउँदैन। त्यसैले गाह्रो भए पनि सुरुमै सकेर हाल्नुस्।
प्रायः देशमा सबभन्दा पहिलो काम आफ्नो ठेगाना दर्ता गराउनु। केहीमा त केही दिनभित्रै गर्नुपर्ने नियम हुन्छ, र यो दर्ताको कागज नभई अरू केही अघि बढ्दैन। कहाँ जाने, के लैजाने — कम्पनीको एचआर वा स्थानीय साथीसँग सोध्नुस्। म त गलत अफिस पुगेर एक दिन खेर फालेको थिएँ।
त्यसपछिका काम, क्रम जे होस्, छिट्टै सक्नुपर्ने:
- बैंक खाता। ठेगाना दर्ता, पासपोर्ट र रोजगारको कागज चाहिन्छ। यो खुलेपछि मात्र तलब आउँछ, त्यसैले अरूभन्दा अघि।
- स्वास्थ्य बिमा र उपचार। धेरै देशमा तलबबाटै बिमा कटौती हुन्छ, तर दर्ता र कार्डको काम आफैँ टुङ्ग्याउनुपर्छ। नजिकको क्लिनिक वा डाक्टर कहाँ छ, बिरामी हुनुअघि नै पत्ता लगाउनुस्। बिसञ्चो भएपछि खोज्न थाल्नु सबभन्दा नराम्रो बेला हो।
- स्थानीय सिम। घर फोन गर्न, नक्सा हेर्न, बैंकको ओटिपी आउन — पुगेकै दिनदेखि चाहिन्छ। प्रायः पासपोर्ट देखाएर तुरुन्तै पाइन्छ।
- सार्वजनिक यातायात। मेट्रो वा बसको मासिक पास छुट्टाछुट्टै टिकटभन्दा निकै सस्तो पर्छ। पहिलो हप्तातिरै हिसाब गर्नुस्।
एउटा कुरा गाँठो पारेर राख्नुस्। यी काममा पाइला-पाइलामा अड्चन आउँछ। लाम लाग्छ, गलत झ्यालमा पुगिन्छ, एउटा कागज नभएर रित्तै फर्किनुपर्छ। यो तपाईंको कमजोरी होइन। प्रणाली नै यस्तै सुस्त छ, बाहिरबाट आउने सबैले यही भोग्छन्। एकैचोटि सब हुँदैन भनेर मनै बनाएपछि झर्को आधा घट्छ।
मान्छेको पाटो
कागजपत्र त सकिन्छ। साँचो परीक्षा बल्ल यहाँबाट सुरु हुन्छ।
भाषा पहिलो तगारो। तपाईंको काम अङ्ग्रेजीमा चल्ला, तर पसलमा, बसमा, छिमेकमा त्यहीँको भाषा बोलिन्छ। सबै सिक्ने अपेक्षा नराख्नुस्। अभिवादन, धन्यवाद, “यो कति पर्छ”, “मलाई बुझिनँ” — यति भए धेरै हो। आफ्नै भाषाका दुई शब्द सुन्नेबित्तिकै मान्छेको अनुहार फेरिन्छ। नबुझे फोनको अनुवाद एपले अधिकांश ठाउँमा काम चलाइदिन्छ।
अब आफ्ना मान्छे। तिनलाई आफैँ खोज्नुपर्छ, बसी-बसी भेटिँदैनन्। सुरुमा सबभन्दा सजिलो भनेको आफ्नै देशका मान्छे — मन्दिर, सांस्कृतिक समूह, हाटबजार, फेसबुकका समूह। यिनले सुरुको टेको दिन्छन्, र त्यो ठीकै हो। तर त्यहीँ मात्र अल्झियो भने नयाँ देश कहिल्यै आफ्नो हुँदैन। सहकर्मीसँग खाजा खानुस्, छिमेकीलाई नमस्ते भन्नुस्, कुनै कक्षा वा खेलकुदमा नाम लेखाउनुस्। पहिलो साँचो साथी बन्न समय लाग्छ। म त छ महिनासम्म प्रायः एक्लै थिएँ। नआत्तिनुस्, त्यो बेला आउँछ।
अनि नयाँ ठाउँको त्यो धक्का, जसका लागि प्रायः कोही तयार हुँदैन। सुरुका केही हप्ता सबै नौलो, रमाइलो लाग्छ। सहर सुन्दर, पसल चिटिक्क, हरेक कुरा नयाँ। अनि एक दिन, बिनाकारण, सबै गाह्रो लाग्न थाल्छ। मान्छे रूखा लाग्छन्, खाना बेस्वाद, सानो काम पनि पहाड बराबर। घरको त्यस्तो याद आउँछ, छाती नै दुख्छ। नयाँ ठाउँमा मन अभ्यस्त हुन खोज्दाको लक्षण हो यो। मलाई दोस्रो महिनातिर आएको थियो। सुपरमार्केटमा आफ्नो मनपर्ने दाल नभेटिँदा झमक्क रुन मन लागेको थियो — कति सानो कुरा, तर त्यो दिन पहाडजत्रो लागेको थियो। केही महिनापछि आफैँ घट्दै जान्छ। एक दिन तपाईं ट्राममा कसैसँग हाँसेर कुरा गरिरहनुहुनेछ, अनि बानी परिसकेको रहेछ भनेर पछि मात्र थाहा पाउनुहुनेछ।
घरको याद पनि यसरी नै आउँछ, कहिले हल्का कहिले छातीसम्मै। दबाउन नखोज्नुस्। घर फोन गर्नुस्, मन हल्का बनाउनुस्, अनि आफ्नो दिनमा फर्किनुस्।
परिवार सँगै ल्याउने भए
श्रीमान्-श्रीमती वा छोराछोरी सँगै ल्याउने योजना छ भने पहिले आफैँ गएर खुट्टा टेक्नुस्, अनि मात्र बोलाउनुस्।
घर, स्कुल, बजार, अस्पताल आफैँ चिनिसकेपछि परिवारको सरुवा निकै सजिलो हुन्छ। एकैचोटि सबै जना नचिनेको ठाउँमा ओर्लिँदा अलमलले सबैलाई थिच्छ। एक जना दुई-तीन महिना अगाडि गएर बाटो खोल्ने, बाँकी पछि आउने — यो प्रायः बढी सहज पर्छ।
बच्चाको कुरा अलग छ। स्कुलको भर्ना सोचेभन्दा अगाडि सुरु गर्नुपर्छ। कतिपय ठाउँमा प्रतीक्षा सूची लामो हुन्छ, र शैक्षिक सत्र कहिले सुरु हुन्छ त्यसले धेरै फरक पार्छ। बच्चाले नयाँ भाषा हामीभन्दा छिटो सिक्छन्, साँचो हो, तर सुरुका केही महिना उनीहरूलाई पनि गाह्रो हुन्छ। साथी छुट्छन्, सब अपरिचित। त्यसैले घरमा आफ्नै भाषा र खानपान कायमै राख्नुस्। त्यो जरो भएपछि बच्चाले बाहिरको संसार सहजै अँगाल्छन्।
अन्त्यमा
सुरुमा यो सब सकिनसक्ने जस्तो लाग्छ। लाग्छ नै, र त्यो ठीकै हो।
तर सर्ने भनेको कुनै एउटै ठूलो छलाङ होइन। आज एउटा कागज बन्छ, भोलि एउटा बाटो चिनिन्छ, पर्सि एक जना मान्छेसँग बोल्ने भइन्छ। तिनै साना कुराको थुप्रोले बिस्तारै ठाउँलाई आफ्नो बनाइदिन्छ। मलाई वार्सो आफ्नो लाग्न करिब एक वर्ष लाग्यो। अहिले फर्केर हेर्दा ती सुरुका अलमलिने हप्ता निकै टाढाका लाग्छन्।
बाटो खोल्दा, कागजपत्रदेखि पहिलो दिनसम्म कतै अड्किनुभयो भने, TrustGlobe साथ दिन यहीँ छ।
भर्ती, कागजात वा स्थानान्तरणमा सहयोग चाहिन्छ?
सम्पर्क गर्नुहोस्