कारखानामा लाइन चलाउने हात पुगेको छैन। भान्सामा राखेको मान्छे दुई हप्तामै छोडेर हिँड्छ, अनि निर्माणतिर त सीप भएको एउटा कामदार खोज्न महिनौं बित्छ। बुल्गेरियाका धेरै रोजगारदाता र एचआर म्यानेजरहरू आजकल यही दुःखमा छन्।
मान्छे नभएका होइनन्। भएका जति पश्चिम युरोप गइसके, बाँकी थोरैलाई सबैले एकैचोटि तानातान गरिरहेका छन्। सोफिया होस् या प्लोभदिव या वार्ना, जता गए पनि हालत उस्तै। यस्तोमा सीमापारिबाट कामदार ल्याउने सोचाइ आउनु स्वाभाविकै हो।
विदेशबाट भर्ना गर्नु अब अनौठो रहेन
केही वर्षअघिसम्म एसिया वा बाल्कनबाहिरबाट मान्छे ल्याउने भनेको ठूला कम्पनीको कुरा जस्तो लाग्थ्यो। आज सोफियाको कुनै मझौला होटेलमा नेपाली वा फिलिपिनो स्टाफ देख्दा कसैले दोहोऱ्याएर हेर्दैन। गोदाम, रिसोर्ट, फास्ट फुडको पसल — विदेशी हातबिना धेरै ठाउँ अहिले चल्दैनन्।
बजारको हिसाब सिधा छ। काम छ, स्थानीय मान्छे छैन, बाहिर हेर्नुबाहेक उपाय छैन। तैपनि धेरै रोजगारदाता अझै अल्छी गरिरहेका छन्। कारण मलाई थाहा छ — कानुनी प्रक्रिया नाम सुन्दै झन्झटिलो लाग्छ। साँच्चै भन्दा त्यति गाह्रो छैन। थाहा नहुँदा डर लाग्ने मात्रै हो।
कानुनी बाटो, धेरै नघुमाई
बुल्गेरियाली नागरिक वा इयू भित्रको कोही भए कुनै अनुमति चाहिँदैन, सिधै काममा राख्न सकिन्छ। टाउको दुखाइ इयू बाहिरका मान्छेसँग सुरु हुन्छ। नेपाल, भारत, बंगलादेश, टर्की — यस्ता देशका नागरिकलाई कानुनी रूपले काम लगाउन वर्क पर्मिट चाहिन्छ।
अचेल यो प्रायः सिंगल पर्मिटबाट हुन्छ। एउटै कागजले काम र बसाइ दुवैको अधिकार दिन्छ। पहिलेझैं वर्क पर्मिट र रेजिडेन्स पर्मिटका लागि अलग-अलग दौडिनुपर्दैन। अनि एउटा कुरा सम्झेर राख्नुहोस्: आवेदन कामदारले होइन, रोजगारदाताले हाल्ने हो। जिम्मा सुरुदेखि अन्त्यसम्म तपाईंकै काँधमा।
बीचमा एउटा चरण आउँछ, जसले धेरैलाई अल्मल्याउँछ। श्रम बजार परीक्षण, अर्थात् यो काम स्थानीय वा इयूको कसैले पाएनन् भनेर सरकारलाई पुष्टि गर्ने प्रक्रिया। यसका लागि रोजगार कार्यालयमा पद विज्ञापन गर्नुपर्छ, तोकिएको दिनसम्म कुर्नुपर्छ, बल्ल बाटो खुल्छ। यो चरण नछोई अघि बढ्ने उपाय छैन। छोडे आवेदन त्यहीँ अड्किन्छ।
कोटाको कुरा पनि छ। कुनै-कुनै क्षेत्रमा कुल कर्मचारीको कति प्रतिशतसम्म इयू बाहिरका राख्न पाइन्छ भन्ने सीमा हुन्छ। यो उद्योगपिच्छे फरक छ, समयसमयमा फेरिन्छ पनि। त्यसैले आवेदन हाल्नुअघि आफ्नो क्षेत्रमा अहिले के नियम छ, एकपटक जाँचेर अघि बढे पछि अप्ठ्यारो पर्दैन।
दायित्व: कागज सकिएपछि के गर्ने
कागज मिलाएपछि काम सकियो ठान्ने ठाउँमै धेरै कम्पनी चिप्लिन्छन्। असली दायित्व त त्यसपछि सुरु हुन्छ।
पहिलो, ज्यालाको कुरा। विदेशी कामदारलाई स्थानीयभन्दा कम तलब दिन कानुनले दिँदैन। उही काम, उही ज्याला। कम दिएर बचत गर्छु भन्ने सोचेमा उल्टो पर्छ — मान्छे रिसाएर हिँड्छ, अनि नयाँ खोज्न लाग्ने खर्च त्यो बचतभन्दा कैयौं गुणा बढी हुन्छ।
दर्ता अर्को कुरा हो। सानो देखिन्छ, तर ढिलो भयो भने जरिवानासम्म पुग्छ। कामदार आइपुगेको तोकिएको समयभित्र सम्बन्धित निकायमा दर्ता, ठेगाना दर्ता, अनि बाँकी कागज मिलाएर राख्ने काम सकाइहाल्नुपर्छ।
व्यवहारमा सबैभन्दा बिर्सिने कुरा भने बासको व्यवस्था हो। कानुनले हरेक रोजगारदातालाई घर खोजिदिनै पर्छ भन्दैन। तर एकछिन उसको ठाउँमा उभिएर सोच्नुहोस्। टाढाको देशबाट आएको मान्छे, भाषा आउँदैन, सहरको कुनै बाटो थाहा छैन। उसलाई “कोठा आफैं खोज” भनेर छोडिदिनुभयो भने पहिलो हप्तामै हराउँछ। असल कम्पनीले सुरुमा कोठा मिलाइदिन्छन्, नभए घरबेटीसँग कुरा गरिदिन्छन्, कम्तीमा भरपर्दो ठाउँको सूची त दिन्छन्। थाकेको र अलमलिएको मान्छेले काम राम्ररी गर्न सक्दैन। यति सिधा कुरा हो यो।
खर्च र समय, अनि हतार किन उल्टो पर्छ
एउटा कुरा सुरुमै भनिहालौं। यो प्रक्रिया एक हप्तामा सकिँदैन।
कागजात तयारी, श्रम बजार परीक्षण, सिंगल पर्मिटको स्वीकृति, अनि भिसा र यात्रा — सबै जोड्दा प्रायः दुई-तीन महिना लाग्छ। कहिलेकाहीँ त्योभन्दा बढी पनि। देश कुन हो, दूतावासमा कति भीड छ, कागज कति चाँडो हात पर्छ, यिनैले समय तलमाथि पार्छन्।
खर्च पनि एकै ठाउँमा देखिने रकम होइन। राज्य शुल्क छ, अनुवाद र प्रमाणीकरण छ, दूतावासको शुल्क छ, यात्रा छ। कोही एजेन्सी राख्नुभयो भने त्यसको शुल्क पनि थपिन्छ। एउटा मान्छेका लागि नै राम्रै रकम बन्छ। तर यो पैसा फालेको होइन, फर्केर आउने लगानी हो। लगानी भएकैले हतारमा नभई सोचेर हाल्नुपर्छ।
हतार किन उल्टो पर्छ? यहाँ एउटा सानो गल्तीले सिङ्गो आवेदन फर्काइदिन्छ। एउटा कागज छुट्यो, एउटा मिति गलत भयो, अनुवादमा नाम फरक पर्यो — फेरि सुरुदेखि। हतारमा भरेको फारम सच्याउन लाग्ने समय, बचाएको समयभन्दा कैयौं गुणा बढी हुन्छ। यो काममा बिस्तारै तर ठीकसँग गर्नु नै छिटो हो।
असल भर्ना साझेदारले के-के सम्हाल्छ
यो सबै आफैं गर्न सकिन्छ। तर सक्नु र राम्ररी गर्न सक्नु फरक कुरा हुन्।
राम्रो साझेदारले तपाईंको काँधबाट पहिले खोजीको भार उतार्छ। सही देशमा, सही सीप भएको, साँच्चै काम गर्ने मान्छे पत्ता लगाउने काम — विज्ञापन हालेर पर्खने मात्र होइन। त्यसपछि छनोट आउँछ। कागजमा चम्किने र काममा खरो उत्रिने मान्छे फरक हुन्छन्। अनुभव साँचो हो कि होइन, सीप दाबीअनुसार छ कि छैन, यो परख्ने काम सजिलो छैन। तर सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण यही हो।
बाँकी झन्झट पनि उसैले बोक्छ:
- पर्मिट, भिसा, दर्ता, अनुवाद, प्रमाणीकरण — सुरुदेखि अन्त्यसम्म।
- टिकट, उडान, विमानस्थलबाट लिन आउने प्रबन्ध।
- आइपुगेपछि कोठा, बैंक खाता, सहर चिनाउने, सुरुका हप्तामा साथ दिने।
अनि सबैभन्दा बेवास्ता हुने कुरा त भर्नापछि सुरु हुन्छ — मान्छेलाई टिकाइराख्ने। मान्छे ल्याउनु एक पटकको काम हो। उसलाई यहाँ बस्न मन लाग्ने बनाउनु महिनौंको काम हो।
सबैभन्दा महँगो पर्ने गल्तीहरू
केही गल्ती यस्ता छन्, जसले पैसा र समय दुवै सोहोरेर लैजान्छन्।
बचत गरूँला भन्दै सबै कागज आफैं गर्ने जिद्दी गर्नेहरू धेरै छन्। अनि एउटा सानो भुलमा महिनौं बित्छ। बचेको शुल्कभन्दा गुमेको समय बढी महँगो साबित हुन्छ।
समयलाई कम आँक्नु अर्को ठूलो भुल हो। “अर्को महिनादेखि काममा लगाउँछु” भनेर तालिका बनाउनुहुन्छ, तर प्रक्रिया त्यसरी हतारिँदैन। यथार्थभन्दा छिटो योजना बनाएपछि उत्पादनको चाप, अधुरो टिम र निराशा सबै एकैचोटि थाप्लोमा आइलाग्छन्।
सबैभन्दा चर्को गल्ती चाहिँ मान्छेलाई यहाँको माहोलमा घुलमिल हुन नदिनु हो। मान्छे ल्याउनुभयो, काममा लगाउनुभयो, अनि एक्लै छोडिदिनुभयो। उसलाई भाषा आउँदैन, साथी छैन, खाना मन पर्दैन, कोठा अप्ठ्यारो छ। तीनै महिनामा झोला बोकेर हिँड्छ। अनि तपाईं फेरि सुरुमा — फेरि खोजी, फेरि कागज, फेरि खर्च। मान्छे टिकाउन लाग्ने मेहनत, नयाँ मान्छे खोज्न लाग्ने मेहनतको अगाडि केही पनि होइन।
विदेशबाट मान्छे ल्याउनु भनेको रित्तो सीट भर्ने काम मात्र ठान्नुभयो भने यही ठाउँमा चुक्नुहुन्छ। टाढाबाट आएको मान्छेलाई बस्न लायक ठाउँ बनाइदिने जिम्मा पनि सँगै आउँछ। यो बुझेका कम्पनीले मान्छे पनि टिकाउँछन्, बजारमा नाम पनि कमाउँछन्।
कागजी झन्झट र मान्छे — दुवै सँगै सम्हाल्न गाह्रो हुँदै छ भने, यस्तै बेला TrustGlobe ले हात बढाउन सक्छ।
भर्ती, कागजात वा स्थानान्तरणमा सहयोग चाहिन्छ?
सम्पर्क गर्नुहोस्